Viral hepatitlər (B və D)

Bu nədir

Hepatit B qan vasitəsilə ötürülən virus infeksiyasıdır. Xroniki formada virus qaraciyər hüceyrəsinin nüvəsində özünün sabit nüsxəsini saxlayır. Mövcud dərmanlar virusun çoxalmasını güclü şəkildə dayandırır, amma bu ehtiyat formaları tam silmir. Ona görə müalicənin məqsədi virusu uzunmüddətli nəzarətdə saxlamaqdır.

Ən yaxşı mümkün nəticə "funksional sağalma"dır: qanda HBsAg-nin itməsi və müalicədən sonra virus DNT-sinin aşkar edilməməsi. Bu, nadir hallarda baş verir və tam sağalma demək deyil.

Hepatit D (delta) natamam virusdur. Hüceyrəyə girmək üçün hepatit B-nin səth zülalından istifadə edir, ona görə yalnız hepatit B olan insanda yaşaya bilir. Hepatit B-yə qarşı peyvənd hepatit D-dən də qoruyur.

Niyə vaxtında bilmək vacibdir

Hər iki infeksiya illərlə əlamət verməyə bilər. Bu müddətdə qaraciyərdə iltihab, fibroz, sirroz və qaraciyər xərçəngi riski artır. Bir çox insan hepatit D-ni yalnız sirroz mərhələsində öyrənir.

Xroniki hepatit D yalnız hepatit B ilə müqayisədə qaraciyəri daha sürətlə sirroza aparır. Bu infeksiya qaraciyər funksiyasının pozulması və xərçəng riskini artırır. Avropa Qaraciyər Tədqiqatları Assosiasiyası (EASL) HBsAg-müsbət olan hər kəsin ən azı bir dəfə hepatit D üçün yoxlanmasını tövsiyə edir. Yalnız risk qruplarının yoxlanması halların xeyli hissəsini qaçırır.

Hepatit B dərmanını özbaşına dayandırmaq təhlükəlidir. Dayandırmadan sonra virus yenidən çoxala və qaraciyərdə güclü kəskinləşmə (flare) yarada bilər. Böyük beynəlxalq araşdırmada bu, ən çox ilk ildə görülüb, amma daha gec də baş verib.

Yanaşmamız

Ölçmək. HBsAg müsbətdirsə, virus yükü, HBeAg, qaraciyər fermentləri və fibrozun dərəcəsi qiymətləndirilir. Hepatit D üçün əvvəlcə anti-HDV yoxlanılır. Müsbət çıxarsa, HDV RNT ilə infeksiyanın aktiv olub olmadığı dəqiqləşdirilir, çünki antitel virus təmizləndikdən sonra da qala bilər.

Anlamaq. Nəticələr birlikdə şərh olunur: infeksiya hansı fazadadır, fibroz varmı, diabet və ya yağlı qaraciyər kimi əlavə yük varmı. Virus yükü aşağı, fermentlər isə yüksəkdirsə, hepatit D ehtimalı ayrıca düşünülür.

Fərdi plan. Müalicəyə ehtiyac olub olmadığı, hansı dərmanın uyğun olduğu və onun nə vaxt dayandırıla biləcəyi həkimlə birlikdə, analizlərə əsasən qərara alınır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 2024 tövsiyələri müalicə meyarlarını genişləndirib, amma qərar həmişə fərdidir. Hamiləlik planlaşdıranlarda körpəyə ötürülmənin qarşısının alınması ayrıca planlanır.

Təkrar ölçmək. Hepatit B ömürlük izlənir, analizlər yaxşılaşsa belə. Risk qrupunda xərçəngin erkən aşkarlanması üçün müntəzəm USM də plana daxil olur.

Nə vaxt müraciət etməli

• Analizdə HBsAg müsbət çıxıbsa, şikayətiniz olmasa belə.
• HBsAg müsbətdir, amma heç vaxt hepatit D üçün yoxlanmamısınız.
• Hepatit B dərmanını dayandırmaq barədə düşünürsünüzsə.
• Hamiləlik planlaşdırırsınızsa və ya hamiləsinizsə.
• Ailə üzvünüzdə hepatit B və ya D aşkar olunubsa.
• Dərman dayandırıldıqdan sonra yorğunluq, saralma və ya sidiyin tündləşməsi yaranıbsa, təcili.

Bu səhifə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.