Qan reologiyası və mikrosirkulyasiya

Bu nədir

Qan reologiyası qanın necə axması, yəni onun özlülüyü ("qatılığı") deməkdir. Mikrosirkulyasiya isə arteriollar, kapilyarlar və venulalardan ibarət kiçik damarlar şəbəkəsidir. Oksigen, qlükoza və insulin hüceyrəyə məhz bu şəbəkə vasitəsilə çatır.

Qanın özlülüyünü üç amil müəyyən edir. Birincisi hematokritdir (qanda eritrositlərin payı), ən güclü təyinedici odur. İkincisi plazma zülallarıdır, xüsusilə fibrinogen, o iltihab zamanı yüksəlir. Üçüncüsü eritrositlərin davranışıdır: bir-birinə yapışması və nazik kapilyardan keçmək üçün forma dəyişə bilməsi.

Axına ən böyük təsiri isə damarın diametri göstərir. Ona görə özlülük tək başına həlledici deyil, amma damarlar artıq daralıb və ya zədələnibsə, onun rolu artır.

Niyə vaxtında bilmək vacibdir

Diabetdə və hipertoniyada kiçik damarların divarı qalınlaşır, mənfəzi daralır, işləyən kapilyarların sayı azalır. Elmi icmallara görə bu dəyişikliklər çox vaxt prediabet mərhələsində başlayır. Ürəkdə bu, böyük koronar arteriyalar demək olar normal olduğu halda döş ağrısı və nəfəs darlığı kimi özünü göstərə bilər. Göz dibindəki dəyişikliklər və sidikdə albumin də mikrosirkulyasiyanın zədələnməsinin işarələridir.

ARIC tədqiqatında qanın özlülüyü və hematokriti ən yüksək olan insanlarda sonradan 2-ci tip diabet inkişaf etmə ehtimalı daha yüksək olub. Bu müşahidədir, səbəb-nəticəni sübut etmir.

Kiçik damarlar zədələndikdə toxumaya oksigen az çata bilər. Bu vəziyyət, toxuma hipoksiyası, bir çox xroniki xəstəliyin ortaq mexanizmi kimi öyrənilir. Barmağa taxılan pulsoksimetr isə qanda oksigeni göstərir, toxumanın nə qədər aldığını birbaşa göstərmir.

Yanaşmamız

Ölçürük. Ümumi qan analizi, fibrinogen, zülal və iltihab göstəriciləri qanın tərkibi barədə məlumat verir. Kiçik damarların vəziyyətinə sidikdə albumin və göz dibi müayinəsi ilə dolayı baxılır. Şəkər mübadiləsi də mütləq qiymətləndirilir.

Birlikdə anlayırıq. Yüksək hematokritin və ya fibrinogenin səbəbini sizinlə birlikdə aydınlaşdırırıq: diabet, siqaret, iltihab, yuxu apnoesi və ya başqa bir vəziyyət.

Fərdi plan. Plan əsas səbəbə yönəlir: şəkər, təzyiq, çəki, hərəkət, siqaret. Qanı "durultmaq" üçün dərman və ya qida əlavəsini özbaşına başlamaq olmaz, bu qərar həkimlə birlikdə verilir.

Təkrar ölçürük. Müəyyən müddətdən sonra göstəricilər təkrarlanır və plan nəticəyə görə düzəldilir.

Nə vaxt müraciət etməli

• Analizdə hematokrit və ya hemoqlobin dəfələrlə yüksək çıxırsa.
• Diabet, prediabet və ya piylənmə varsa və damarları yoxlatmaq istəyirsinizsə.
• Ayaqlarda üşümə, keyimə, yerimə zamanı ağrı varsa.
• Döş ağrısı və ya nəfəs darlığı olursa, hətta əvvəlki müayinələr "normal" deyibsə.
• Sidikdə albumin aşkarlanıbsa və ya göz dibində dəyişiklik görülübsə.

Bu səhifə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.