Hepatit D: hepatit B olan hər kəs niyə yoxlanmalıdır?

Hepatit D haqqında hepatit B ilə müqayisədə çox az danışılır. Halbuki o, viral hepatitlərin ən ağır forması hesab olunur. Onun bir özəlliyi var: hepatit D virusu tək yaşaya bilmir, yalnız hepatit B olan insanın orqanizmində çoxalır. Ona görə də hepatit B daşıyıcısı olan hər kəs üçün bu mövzu vacibdir.

Hepatit D virusu niyə yalnız hepatit B ilə olur

Hepatit D (delta) "natamam" virusdur. Qaraciyər hüceyrəsinə daxil olmaq və oradan çıxmaq üçün lazım olan örtüyü özü hazırlaya bilmir və bunu hepatit B virusunun səth zülalından (HBsAg) "borc alır". Yəni HBsAg olmayan yerdə hepatit D infeksiyası yarana bilməz.

Yoluxma iki yolla olur. Birincisi, insan eyni vaxtda hər iki virusa yoluxur. Bu halda kəskin hepatit inkişaf edir və çox vaxt hər iki virus orqanizmdən təmizlənir. İkincisi, artıq xroniki hepatit B olan insan sonradan hepatit D-yə yoluxur. Bu halda infeksiya adətən xroniki hal alır və bu, daha təhlükəli ssenaridir.

Hepatit D də hepatit B kimi qan vasitəsilə ötürülür. Hepatit B-yə qarşı peyvənd hepatit D-dən də qoruyur, çünki hepatit B olmadan hepatit D yaşaya bilmir.

Niyə daha ağır keçir

Xroniki hepatit D yalnız hepatit B ilə müqayisədə qaraciyəri daha sürətlə və daha tez-tez sirroza aparır. Klinik tövsiyələrdə və icmallarda qeyd olunur ki, bu infeksiya qaraciyər funksiyasının pozulması (dekompensasiya) və qaraciyər xərçəngi riskini artırır. Hepatit D, hepatit B olan insanlarda həm qaraciyərlə bağlı, həm də ümumi ölüm üçün müstəqil risk amilidir.

Problem ondadır ki, xəstəlik uzun müddət heç bir simptom verməyə bilər. Bir çox insan hepatit D-ni yalnız sirroz mərhələsində öyrənir. Erkən diaqnoz isə vaxtında nəzarət və müalicəyə imkan verir.

Hepatit D-nin yayılma mənzərəsi də dəyişir. Hepatit B peyvəndinin geniş tətbiqi sayəsində bir çox ölkədə yeni hallar azalıb. Lakin icmallarda qeyd olunur ki, xəstələrin bir hissəsini illərlə infeksiya daşıyan və artıq qaraciyərində irəliləmiş fibroz olan yaşlı insanlar, digər hissəsini isə virusun geniş yayıldığı bölgələrdən gələn gənclər təşkil edir.

Hepatit D aşkar olunan insanlarda qaraciyər xərçənginin erkən tapılması üçün müntəzəm ultrasəs nəzarəti də nəzərdən keçirilir. Bunun tezliyini həkim fibrozun dərəcəsinə görə müəyyən edir.

Kimlər yoxlanmalıdır

Avropa Qaraciyər Tədqiqatları Assosiasiyasının (EASL) 2023-cü il tövsiyəsi aydındır: HBsAg-müsbət olan hər kəs ən azı bir dəfə hepatit D-yə qarşı antitel (anti-HDV) üçün yoxlanmalıdır. Antitel müsbət çıxarsa, infeksiyanın aktiv olub-olmadığını bilmək üçün qanda virusun RNT-si (HDV RNA) PCR üsulu ilə yoxlanılır. Bu ikinci addım vacibdir, çünki antitel virus orqanizmdən təmizləndikdən sonra da qanda qala bilər. Yəni təkcə antitelin olması hələ aktiv xəstəlik demək deyil.

Bəzi ölkələrdə yalnız risk qrupları yoxlanılır. Lakin tədqiqatlar göstərib ki, bu yanaşma hepatit D hallarının xeyli hissəsini qaçırır. Ona görə də hamının yoxlanması daha etibarlı hesab olunur.

Təkrar yoxlama da tövsiyə olunur:

• Qaraciyər fermentləri səbəbsiz yüksələndə.
• Qaraciyər xəstəliyi qəfildən ağırlaşanda.
• Yoluxma riski davam edən insanlarda, məsələn venadaxili narkotik istifadə edənlərdə, hemodializdə olanlarda, həmçinin HİV və ya hepatit C infeksiyası olanlarda.

Xüsusi diqqət tələb edən vəziyyət: hepatit B virus yükü aşağı və ya aşkar olunmayan, amma qaraciyər fermentləri davamlı yüksək olan insan. Bu mənzərə hepatit D-ni düşündürə bilər.

Müalicədə nə dəyişib

Uzun illər hepatit D üçün yeganə geniş istifadə olunan vasitə peqilləşdirilmiş interferon olub. Onun effektivliyi məhduddur və yan təsirləri çoxdur. Hepatit B-yə qarşı həblər isə hepatit D virusuna birbaşa təsir etmir.

Son illərdə vəziyyət dəyişməyə başlayıb. Bulevirtid adlı dərman virusun qaraciyər hüceyrəsinə daxil olmasının qarşısını alır. EASL tövsiyələrinə görə, Avropa Dərman Agentliyi bu dərmana 2020-ci ildə şərti qeydiyyat verib. EASL qaraciyər funksiyası saxlanılmış bütün xroniki hepatit D xəstələrinin bulevirtid müalicəsi üçün nəzərdən keçirilməsini tövsiyə edir. Optimal müalicə müddəti hələ dəqiq müəyyən olunmayıb və bəzi xəstələrdə interferonla birləşmə də müzakirə olunur. Dərman hər ölkədə qeydiyyatda deyil, məsələn ABŞ-da hələ təsdiqlənməyib.

Daha ağır, dekompensasiya olunmuş sirrozu olan xəstələrdə bulevirtidin istifadəsi təlimatdan kənardır. Bu sahədə ilk real praktika məlumatları ümidvericidir, amma xəstə sayı azdır və nəticələr hələ ilkin hesab olunur. Başqa dərmanlar da (məsələn, lonafarnib) tədqiqat mərhələsindədir.

Hər halda, hepatit D müalicəsi mütəxəssis nəzarətində aparılır və qərar qaraciyərin vəziyyəti, fibrozun dərəcəsi və digər amillər nəzərə alınaraq həkimlə birlikdə verilir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

• Sizdə HBsAg müsbətdir, amma heç vaxt hepatit D üçün yoxlanmamısınız.
• Hepatit B virus yükünüz aşağıdır, amma qaraciyər fermentləri yüksək qalır.
• Gözlərin saralması, qarının böyüməsi, ayaqlarda şişkinlik və ya güclü yorğunluq yaranıb.
• Ailə üzvünüzdə hepatit B və ya D aşkar olunub və siz yoxlanmamısınız və ya peyvənd olunmamısınız.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.