Erektil disfunksiya damarlardan gələn erkən xəbərdarlıq ola bilərmi?

Erektil disfunksiya (cinsi əlaqə üçün kifayət qədər ereksiyanın alınmaması və ya saxlanmaması) çox kişi üçün danışılması çətin mövzudur. Ona görə çoxu həkimə getmədən apteklə kifayətlənir. Amma bu problem çox vaxt tək cinsi məsələ deyil. Ereksiya damarların, sinirlərin və hormonların birgə işinin nəticəsidir və orada yaranan pozuntu bədəndə daha geniş bir prosesdən xəbər verə bilər.

Ereksiya əslində damar hadisəsidir

Ereksiya zamanı cinsi orqana gələn arteriyalar genişlənir və qan axını qısa müddətdə kəskin artır. Bu genişlənməni əsasən endotel (damarların daxili qatı) idarə edir. Endotel azot oksidi adlı maddə ifraz edir və bu maddə damar divarındakı əzələləri boşaldır.

Endotel zədələndikdə azot oksidi azalır və damarlar lazımi qədər açıla bilmir. Ona görə bədəndə ümumi damar problemi varsa, o, ereksiyada da özünü göstərə bilər.

Ürək xəstəliyindən əvvəl gələn siqnal

Erektil disfunksiya ilə ürək-damar xəstəlikləri eyni risk faktorlarını paylaşır: yüksək təzyiq, diabet, insulin rezistentliyi, yüksək xolesterin, piylənmə, siqaret, az hərəkət və yaş. Hər ikisinin ortaq mexanizmi endotel disfunksiyasıdır.

Uzunmüddətli tədqiqatlar göstərir ki, ereksiya problemi bəzən ağır ürək-damar hadisələrindən əvvəl ortaya çıxır. İtaliya androlojiya və cinsi tibb cəmiyyətinin tövsiyəsinə görə, bu, risk faktorlarını vaxtında düzəltmək üçün təxminən 2-5 illik bir zaman pəncərəsi yaradır. Elə bu səbəbdən həmin tövsiyə ereksiya problemi olan hər kişidə ürək xəstəliyi əlamətlərinin soruşulmasını və ürək-damar riskinin hesablanmasını məsləhət görür.

Yüksək təzyiq xüsusilə güclü risk faktorudur. Təzyiq nə qədər uzun və ağır davam edirsə, ereksiya problemi o qədər tez-tez rast gəlinir. Ürək çatışmazlığı və işemik ürək xəstəliyi olan kişilərdə də ereksiya problemi geniş yayılıb.

Bu o demək deyil ki, ereksiya problemi olan hər kəsdə ürək xəstəliyi var. Amma bu siqnalı nəzərə almamaq vaxt itirmək deməkdir.

Həkim adətən təzyiqi, bel ətrafını, siqaret və ailədə erkən ürək xəstəliyi olub-olmadığını soruşur. Sonra ümumi ürək-damar riski xüsusi şkalalarla hesablanır. Risk sərhəd zonadadırsa, tövsiyələr əlavə müayinələri, məsələn koronar arteriyalarda kalsium ölçülməsini, bəzi hallarda nəzərdən keçirməyi təklif edir.

Ereksiya funksiyasının özü də qiymətləndirilir. Bunun üçün təsdiqlənmiş sorğu vərəqələri və fiziki müayinə istifadə olunur. Lazım olduqda damarların dopplerlə yoxlanılması da müzakirə edilə bilər.

Diabet və metabolik sindrom

Diabet ereksiyaya iki tərəfdən təsir edir. Yüksək şəkər endotel hüceyrələrinə zərər verir, damarlarda aterosklerozu sürətləndirir. Eyni zamanda vegetativ sinirləri (iradədən asılı olmayan sinir sistemi) zədələyə bilir.

Diabetli və diabetsiz kişilər üzərində aparılan bir tədqiqatda ereksiya problemi olanların hər iki qrupunda endotel funksiyasının açıq şəkildə zəiflədiyi görünmüşdü. Yəni diabet olmasa belə, ereksiya problemi damar daxili qatının vəziyyəti barədə məlumat verir.

Metabolik sindromda (qarın piyi, yüksək təzyiq, yüksək şəkər və pis lipidlərin bir yerdə olması) vəziyyət oxşardır. Burada çox vaxt testosteron da aşağı düşür. Piylənmədə piy toxuması testosteronun bir hissəsini estrogenə çevirir və bu, cinsi funksiyanı əlavə zəiflədir.

Yuxu da hesaba daxildir

Yuxu bu mənzərənin az danışılan hissəsidir. Obstruktiv yuxu apnoesi (yuxuda nəfəsin təkrar-təkrar dayanması), yuxusuzluq və növbəli iş qrafiki ilə bağlı pozğunluqlar cinsi disfunksiya ilə əlaqələndirilir. Apnoedə həm damarlar, həm də testosteron səviyyəsi zərər görür, gecə boyu oksigen çatışmazlığı isə buna əlavə olunur.

Ona görə xorultu, gecə nəfəsin kəsilməsi, səhər yorğun oyanmaq kimi əlamətlər varsa, bunu da həkimə deməyə dəyər. Yuxu apnoesi olan kişilərdə ereksiya funksiyasının da soruşulması tövsiyə olunur.

Niyə yalnız həb kifayət deyil

FDE-5 inhibitorları (məsələn, sildenafil, tadalafil) bir çox kişidə ereksiyanı yaxşılaşdırır. Lakin onlar simptomu idarə edir, damar problemini isə aradan qaldırmır. Ürək xəstəliyi üçün nitrat qəbul edənlərdə bu dərmanlar qəti şəkildə qadağandır. Ona görə həb seçimi də həkimlə birlikdə edilməlidir.

Bəzi təzyiq dərmanları da ereksiyaya təsir edə bilər. Bu halda dərmanı özbaşına dayandırmaq olmaz. Həkim uyğun alternativi müzakirə edə bilər.

Tövsiyələr ereksiya problemi olan kişilərdə ac qarına qlükoza, qlikozilləşmiş hemoqlobin (HbA1c), triqliseridlər, ümumi və "yaxşı" xolesterin analizlərini məsləhət görür. Hormonal tərəfdən ümumi testosteron, SHBG, LH və FSH yoxlanılır. Bu analizlər səhər tezdən, ac qarına verilir.

Həyat tərzinin də rolu böyükdür. Aralıq dənizi tipli qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, siqaretdən imtina və alkoqolun azaldılması həm ürəyə, həm də ereksiya funksiyasına faydalı sayılır.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

• Ereksiya problemi bir neçə həftə və ya ay davam edir, ya da getdikcə pisləşir.
• Yanında təzyiq, diabet, yüksək xolesterin, piylənmə və ya siqaret var.
• Döş ağrısı, yük altında təngnəfəslik, ayaqlarda yeriyəndə ağrı kimi əlamətlər var.
• Xorultu, yuxuda nəfəsin dayanması və ya gündüz yuxululuğu müşahidə olunur.
• Cinsi istək də azalıb və səhər ereksiyaları seyrəlib.

Ereksiya problemini utanc məsələsi kimi deyil, bədənin verdiyi tibbi məlumat kimi görmək daha doğrudur. Erkən aparılan yoxlama həm cinsi sağlamlığı, həm də ürəyi qorumağa imkan verir.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.