Aşağı testosteron necə düzgün yoxlanılır və niyə bir analiz bəs etmir

Çox kişi testosteron analizini hər hansı vaxtda, bir dəfə verir və nəticə normadan bir az aşağı çıxanda narahat olur. Bəziləri isə həmin rəqəmə görə dərhal hormon qəbuluna başlayır. Halbuki aşağı testosteron diaqnozu bir rəqəmlə qoyulmur. Beynəlxalq tövsiyələrə görə diaqnoz üçün həm əlamətlər, həm də təkrar təsdiqlənmiş aşağı nəticə lazımdır.

Hansı əlamətlər şübhə yaradır

Testosteron çatışmazlığına daha çox işarə edən əlamətlər bunlardır: cinsi istəyin azalması, səhər və spontan ereksiyaların seyrəlməsi, ereksiya problemi. Bədən tüklərinin azalması, döş vəzində böyümə (ginekomastiya), sümük sıxlığının azalması da bu sıraya aiddir.

Daha az spesifik əlamətlər də var: yorğunluq, enerjisizlik, əhvalın düşməsi, diqqətin zəifləməsi, əzələ gücünün azalması, qarın piyinin artması. Bunlar başqa səbəblərdən də ola bilər. Ona görə də yalnız "yorğunam" şikayəti ilə hormon diaqnozu qoyulmur.

Tövsiyələr başqa bir vacib məqamı da vurğulayır: şikayəti olmayan kişilərin hamısında testosteronu rutin yoxlamaq lazım deyil. Analiz əlamətlər olduqda, ya da diabet, piylənmə kimi risk vəziyyətlərində mənalıdır.

Analiz nə vaxt və necə verilməlidir

Testosteron gün ərzində dəyişir. Səhər daha yüksək olur, axşama doğru azalır. Yemək və qlükoza da onu müvəqqəti aşağı sala bilər. Bu səbəbdən qan səhər tezdən və ac qarına verilir. İtaliya androlojiya cəmiyyətinin tövsiyəsində bu vaxt səhər 8 ilə 11 arası göstərilir.

Kəskin xəstəlik zamanı və ya ondan yenicə sağaldıqda analiz verilməməlidir. Ağır infeksiya və ya əməliyyat kimi vəziyyətlər testosteronu müvəqqəti sala bilər. Opioid ağrıkəsicilər, qlükokortikoidlər kimi bəzi dərmanlar da nəticəyə təsir edir. Belə hallarda vəziyyət sabitləşəndən sonra yoxlamaq daha düzgündür.

Analizin keyfiyyəti də önəmlidir. Etibarlı, standartlaşdırılmış metodla işləyən laboratoriya seçilməlidir.

Niyə bir analiz kifayət etmir

Testosteron gündən-günə də dəyişir. Bir dəfə aşağı çıxan nəticə növbəti səhər normal ola bilər. Endokrinoloqlar Cəmiyyətinin tövsiyəsi budur: aşağı nəticə ikinci, ayrı bir səhərdə yenidən ac qarına yoxlanılaraq təsdiqlənməlidir.

Bunun məqsədi sadədir. Müvəqqəti xəstəlik, laboratoriya fərqi və ya təbii dəyişkənlik üzündən sağlam kişiyə "hormon çatışmazlığı" damğası vurulmasın. Həyat boyu davam edə biləcək müalicəyə səhv bir rəqəmlə başlamaq olmaz.

Daha dəqiq analizlər: sərbəst testosteron, SHBG, LH və FSH

Qanda testosteronun çox hissəsi zülallara bağlıdır. Əsas daşıyıcı SHBG (cinsi hormonları bağlayan qlobulin) adlanır, bir hissəsini isə albumin daşıyır. Kiçik bir hissə sərbəst qalır və toxumalara ən asan keçən məhz odur. Ümumi testosteron bunların cəmidir.

SHBG dəyişəndə ümumi testosteron yanıldıcı ola bilər. Piylənmə, insulin rezistentliyi və 2-ci tip diabet SHBG-ni salır. Belə kişidə ümumi testosteron aşağı görünə bilər, halbuki sərbəst hissə normaldır. Yaşlanma və bəzi xəstəliklər isə SHBG-ni artırır və əks mənzərə yaradır.

Ona görə ümumi testosteron normanın aşağı sərhədinə yaxın olduqda və ya SHBG-ni dəyişən vəziyyət olduqda sərbəst testosteron da qiymətləndirilir. Ən dəqiq yol onu ümumi testosteron, SHBG və albumin əsasında hesablamaq və ya xüsusi metodla ölçməkdir. Sərbəst testosteronun bəzi sadə birbaşa testləri isə qeyri-dəqiq sayılır.

Testosteronun aşağı olduğu təsdiqlənəndən sonra növbəti sual səbəbdir. Bunun üçün LH (lüteinləşdirici hormon) və FSH (follikulstimuləedici hormon) yoxlanılır. Bu hormonlar hipofizdən gəlir və xayalara işləmək əmri verir.

LH və FSH yüksəkdirsə, problem çox vaxt xayaların özündədir. Aşağı və ya normal görünürsə, problem beyin səviyyəsindədir. Bu ikinci qrupa piylənmə və metabolik pozğunluqla bağlı funksional formalar da daxildir. Lazım olduqda həkim prolaktin, qalxanabənzər vəz hormonları və digər analizləri də əlavə edə bilər.

Testosteron terapiyası: yalnız düzgün diaqnozdan sonra

Testosteron müalicəsi təsdiqlənmiş çatışmazlığı və əlamətləri olan kişilər üçündür. Qərar həkimlə birlikdə, fayda və risklər açıq müzakirə olunduqdan sonra verilir. Bəzi hallarda müalicə tövsiyə olunmur: yaxın vaxtda uşaq planlaşdırılırsa, prostat və ya döş xərçəngi varsa, qanın qatılığı yüksəkdirsə, müalicə olunmamış ağır yuxu apnoesi və ya yaxın aylarda infarkt, insult keçirilibsə.

Uşaq planı olanlar üçün bir məqam xüsusilə vacibdir. Kənardan verilən testosteron sperma istehsalını basqılaya bilər.

Müalicə başlayarsa, müntəzəm nəzarət lazımdır. Simptomlara, testosteron səviyyəsinə, hematokritə (qanda qırmızı hüceyrələrin payı) və prostat göstəricilərinə baxılır. Böyük TRAVERSE tədqiqatında düzgün seçilmiş kişilərdə testosteron ağır ürək-damar hadisələrini artırmamışdı. Bu, nəzarətsiz istifadənin təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir.

Testosteronu piylənmə və metabolik pozğunluq salıbsa, ilk addım həyat tərzi və arıqlamadır. Tövsiyələr bunu əsas strategiya, testosteron terapiyasını isə seçilmiş hallarda əlavə vasitə kimi görür.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli

• Cinsi istək azalıb, səhər ereksiyaları seyrəlib və ya ereksiya problemi yaranıb.
• Bir analizdə testosteron aşağı çıxıb və nə edəcəyinizi bilmirsiniz.
• Diabet, piylənmə və ya piyli qaraciyər var və yorğunluq, əzələ itkisi müşahidə edirsiniz.
• Kimsə sizə analizsiz testosteron, "booster" və ya hormon iynəsi təklif edib.

Ən doğru yol özbaşına preparat qəbul etmək deyil. Həkim əlamətləri, düzgün vaxtda təkrarlanan analizləri və səbəbi birlikdə qiymətləndirir, sonra fərdi qərar verir.

Bu məqalə məlumat xarakterlidir və həkim müayinəsini əvəz etmir.